-
Inleiding
'Kleur en gevoel', 'kleur en betekenis' — dit zijn begrippen die sinds mensenheugenis met elkaar verweven zijn. Kunstenaars en ambachtslieden hebben een bijzondere band met kleur. Het is immers een uitdrukkingsmiddel dat een werkelijk versterkend effect kan hebben. Vooral de koppeling van kleur aan licht biedt onbegrensde mogelijkheden. Glazeniers en glasschilders proberen deze twee "instrumenten" al eeuwenlang te beheersen."Kleur is een kracht die rechtstreeks de ziel beïnvloedt"
- Wassily Kandinsky, Moskou 1866 – Neuilly-sur-Seine, 1944
"Kleur! Wat een diepe en mysterieuze taal, de taal van de dromen!"
- Paul Gauguin, Parijs, 1848 – Fatu-Hiva, 1903
De reeks prachtig gerestaureerde neogotische ramen in onze collectie vormt voor ons voldoende aanleiding om deze kunstwerken in een bredere context te plaatsen.
-
Een vogelvluchtperspectief op de geschiedenis van het Europese glas-in-loodraam
Hoewel de Romeinen reeds doorschijnende glasplaten gebruikten om muuropeningen te bedekken, bereikte het glas-in-loodraam zijn hoogtepunt in Europa tussen 1150 en 1500 — een periode die ook bekendstaat als het tijdperk van de kathedralen.In die tijd werden glas-in-loodramen veel meer dan enkel een manier om licht binnen te laten en de ruimte af te sluiten. Voortaan school hun functie ook in hun didactische waarde. De bijbelse en heiligenverhalen die de ramen sierden, werden een soort armeluisbijbel. Ze brachten als het ware de kennis van de heilige geschriften op een begrijpelijke, beeldende manier onder de mensen. Tegelijkertijd bood het gekleurde licht een bijkomende symboliek. Het binnenvallende licht werd geïnterpreteerd als een manifestatie van God. Het is ook geen toeval dat het hoofdaltaar in het licht baadde: het was de plaats waar het belangrijkste sacrament werd gevierd, dat van de Eucharistie. Hoe verkreeg men deze magische kleuren? Wel, tijdens de 12e en 13e eeuw gaven metaaloxiden kleur aan het glas. Koper bijvoorbeeld leverde verschillende kleuren op, afhankelijk van de mate van oxidatie. Het metaal kon het glas lichtblauw, groen en zelfs rood kleuren. Vanaf de 13e eeuw werd overigens vaker gebruikgemaakt van helder glas, dat goedkoper was en tegelijk meer licht in de gebouwen liet doordringen. -
-
Een eeuw later, tussen 1400 en 1500, schilderden glasschilders vaak op het glas met een "beits" van zilverchloride of -sulfide. Het beschilderde glasstuk werd vervolgens thermisch behandeld in een oven. Door dit verhittingsproces migreerden de zilverionen het glas in en kwamen ze zwevend te zitten binnen het glasnetwerk. De beits gaf kleuren die varieerden van een bleekgeel tot een vrij diep rood. Deze nieuwe techniek stelde glazeniers in staat om meer dan één kleur op één enkel glasfragment te verkrijgen. De tinten verkregen door het schilderen met zilverchloride waren zeer geschikt om gouden kronen, scepters en andere verguld objecten en ornamenten weer te geven. Maar het belangrijkste voordeel van deze techniek was het feit dat de glasschilder nu overgangen kon maken van gele tinten naar wit, zonder hiervoor scheidingen met loodstrips te hoeven aanbrengen! Dit verbeterde ook de leesbaarheid van de afgebeelde scène.
-
-
Hoe Daniël Theys de glas-in-loodramen van Spectandum restaureerde en tot leven bracht
De Belgische glasrestaurator en glasblazer Daniël Theys maakte op latere leeftijd een carrièreswitch en is sinds 1987 actief in het vak. Hij is een belangrijke speler op het gebied van de glas-in-loodkunst in België. Bovendien is hij de enige in het land die de techniek van het glasetsen nog beheerst.
-
"The stained glass company - Manchester"
-
De restauratierichtlijnen van het Agentschap Onroerend Erfgoed komen niet altijd overeen met die van een restaurator. Voor deze reconstructie hield Daniël in de eerste plaats rekening met het doel van de glas-in-loodramen. Het moest een esthetische en verkoopbare reeks glas-in-loodramen worden, dus de keuze om de gaten op te vullen met neutraal glas of epoxy was niet echt een optie. Theys liet goed uitgevoerde eerdere restauraties ongemoeid. De ramen zijn in het verleden mogelijk drie of vier keer hersteld.Een ander probleem waarmee Daniël tijdens de restauratie te maken kreeg, was het feit dat sommige kleine delen van het oude grisaille waren aangevreten door micro-organismen. Het defect — veroorzaakt door vocht — is zichtbaar aan de verkleuring van het grisaille: de zwartbruine kleur is rood geworden.
-
The stained-glass windows of the 19th century are made of ‘in the mass-colored’ glass. This means that the colors were added to the liquid glass during its production process. This type of glass differs from glass colored with enamel paint, which became popular from the interwar period. The latter process involves applying enamel paint (this is a glass powder with a metal oxide to which a medium has been added) to the colorless glass. When firing the glass with the enamel paint, the powder fuses with the glass. The colors of email painted glass are less intense and less brilliant than those of ‘in the mass-colored glass’.For the restoration Theys only worked with mouth-blown glass, both with ‘in the mass-colored glass’ and with ‘verre plaqué’. This is blown glass composed of several layers of different shades. Over the years, Theys built up a large stock of old blown glass. Colored blown glass always has sliding shades. For example, a red piece of glass can have a color transition from bright red to light orange. These differences in shades are the result of the different thicknesses of the piece of glass. It allows the glazier to use a wide variety of shades.
-
-
De ramen werden volledig opnieuw verlood door de restaurator, aangezien er vrijwel geen origineel "loodnet" bewaard was gebleven. Loodstrips hebben in het algemeen slechts een beperkte levensduur vanwege oxidatieprocessen. Daniël verwijderde de oude loodresten en plaatste nieuwe loodprofielen. Vervolgens bracht hij stopverf aan tussen de glasfragmenten en de loodstrips om het lood af te dichten. Een raam moet immers waterdicht worden gemaakt. De huidige staat van de ramen is uitstekend.
-
De glas-in-loodramen vandaag
De reeks glas-in-loodramen die wij vandaag presenteren, bestond oorspronkelijk uit ramen van 5 tot 6 meter hoog. Ze sierden immers oorspronkelijk een neogotische kerk. Aangezien de oorspronkelijke afmetingen niet geschikt zijn voor particuliere gebouwen, werd besloten om enkel de figuratieve voorstelling te restaureren.
-
-
-
Op basis van de stijl van de glas-in-loodramen – hoogstwaarschijnlijk van eind 19e eeuw –, hun religieuze iconografie, en hun oorspronkelijke vorm (spitsboogramen) en afmetingen (5 tot 6 cm hoog), kunnen we aannemen dat ze ooit werden tentoongesteld in een (neo)gotisch cultusgebouw. Enerzijds kunnen de glas-in-loodramen zijn verwijderd na stormschade of andere calamiteiten; anderzijds kunnen ze zijn weggehaald tijdens een renovatie of de afbraak van een kerk. De Onze-Lieve-Vrouwekerk van Laken is het bekendste kerkgebouw in die gemeente dat hiervoor in aanmerking zou kunnen komen. In het begin van de jaren 1920 werden de centrale ramen van het transept ernstig beschadigd door een orkaan. Vandaag zijn glasfragmenten van deze ramen (daterend uit 1893-1894), met de namen van de zestien ontbrekende heiligen, en een boogvulling van het westelijke raam, officieel bekend.
-
-
-
Het raam kan worden opgehangen met een ophangoog. Er is ook de mogelijkheid om het raam rechtopstaand te plaatsen.
Dankzij het vakmanschap van Studio Theys kunnen we opnieuw genieten van de pracht van de kleur!
-
