Engeland en het Chinese Qing-rijk onderhielden moeizame handelsbetrekkingen. De Engelsen importeerden thee, zijde, porselein en andere goederen uit China. China was op zijn beurt vrijwel zelfvoorzienend en enkel geïnteresseerd in Engels zilver. Doordat hun zilvervoorraad snel slonk (de Engelsen hadden immers een ware liefde voor thee), gingen ze op zoek naar iets anders waarin de Chinezen geïnteresseerd zouden zijn om te verhandelen. En in hun koloniën in Bengalen vonden ze opium.

Er bestond een groot verschil tussen het opiumroken van de elite en dat van armere arbeiders. De zeer rijken hadden vaak een privé-rookkamer in hun eigen huis en een bediende die de opium voor hen klaarmaakte. Opiumkitten bedienden alle lagen van de samenleving, maar verschilden sterk in inrichting en personeel. Chique opiumkitten hadden weelderige bedden, fraai gesneden opiumsets en veel vrouwelijk personeel dat de pijpen klaarmaakte. In goedkope opiumkitten lagen rokers op een mat of deelden ze bedden, en brachten ze hun eigen set mee. Vaak hielp personeel bij het klaarmaken van de pijpen, omdat het bereiden van opium voor verdamping nogal lastig was. Deze goedkopere etablissementen bedienden vaker buitenlanders dan de chique gelegenheden.

Opiumpijpen werden vervaardigd uit allerlei materialen en in zowel uitbundige als eenvoudige ontwerpen. Rokers hadden blijkbaar persoonlijke voorkeuren over welke pijpmaterialen de beste smaak aan de opium gaven. Tegenwoordig is het erg moeilijk om een originele opiumpijp te vinden, omdat veel exemplaren werden vernietigd tijdens de bestrijding van verslaving, zowel in het Westen als in China.

Wat rest van het opiumroken zijn voornamelijk oude, particuliere opiumsets die werden meegebracht uit de Indochinese koloniën. Deze kleine en vaak over het hoofd geziene voorwerpen dragen veel geschiedenis in zich. De kleine opiumdoosjes uit de 19e eeuw — doorgaans ongeveer 5 cm hoog, 5 cm lang en 2 cm breed — waren vaak gemaakt van messing en versierd met veelkleurig cloisonné-email. Deze doosjes konden verschillende vormen hebben: rond, ovaal, rechthoekig of veelhoekig. De cloisonné-motieven konden diverse thema's uitbeelden: voorwerpen van het schrijftafeltje van de geleerde (een bronzen wierookvat, een penselenpot met penselen, boekrollen), bloemen (chrysant, magnolia) en vazen, dieren (vleermuizen, leeuwen, draken, feniksen…), wolken, enzovoort.

De techniek van het emailleren van metalen voorwerpen in China leverde artistieke hoogstandjes op vanaf het begin van de Ming-dynastie (1368-1644). Het mecenaat aan het keizerlijk hof gaf een impuls aan deze vorm van toegepaste kunst. Geëmailleerd metaal was aanvankelijk dan ook voorbehouden aan een sociale elite. Toch verschenen voorwerpen met emailversiering ook in belangrijke religieuze contexten, bijvoorbeeld in boeddhistische, taoïstische en confucianistische tempels. Het email leende zich voor een breed scala aan decoratieve motieven. In de 15e eeuw waren gestileerde lotusbloemen en rankwerk erg populair. Uiteraard bleven ook de traditionele voorstellingen van draken en feniksen verschijnen. Tijdens de Wanli-periode (1573-1620) beeldden de emails uitgebreidere taferelen af met mensen en dieren in landschappen, evenals geometrische patronen. De achttiende eeuw was een periode van innovatie op het gebied van geëmailleerd metaalwerk. Email versierde niet langer alleen servies of vaatwerk, maar voortaan ook driedimensionale beeldjes van mensen en dieren, vogelkooien, hoedenstandaards en zelfs koetsuitrusting. De belangrijke productiecentra van geëmailleerde voorwerpen waren Peking, Yangzhou en Guangzhou. De Chinese cloisonnés verloren hun finesse en charme in de loop van de 19e eeuw. Dit was te wijten aan het verlies van het hofmecenaat en de toenemende vraag naar dergelijke producten van Westerse Europeanen in de tweede helft van de 19e eeuw.

De verhitte opium werd geplaatst in het gedekselde reservoir van de pijp. De roker kon de dampen door deze pijp inhaleren. De meeste waterpijpen hebben een houder voor het opbergen van de onderhoudsgereedschappen, zoals een klein borsteltje, een pen en een pincet. De waterpijpen konden gemakkelijk zittend worden gerookt, in tegenstelling tot de gewone opiumpijpen, die liggend werden gerookt.

Opiumrokers gebruikten opiumlampen om het verdampen en inhaleren van de opium gemakkelijker te maken. Deze lampen, die in hun voet spiritus bevatten, waren speciaal ontworpen om een precieze hoeveelheid warmte omhoog te leiden door trechtervormige schoorsteentjes. De roker hield de kop van zijn opiumpijp boven de brandende lamp. Hierdoor verdampte de kleine dosis opium in de kop, waardoor de roker de dampen van de drug kon inhaleren. De opiumlampen konden worden vervaardigd uit messing, zilver of paktong (een legering van zink, koper en nikkel). De metalen onderdelen waren vaak versierd met cloisonné-email. De schoorsteentjes van de opiumlampen waren gemaakt van glas.

(1) Met dank voor de inleiding aan: Seres Collection